Tổng quan về quy trình phát triển phần mềm chi tiết nhất

Tổng quan về quy trình phát triển phần mềm chi tiết nhất

07/03/2024

716

0

Chia sẻ lên Facebook
Tổng quan về quy trình phát triển phần mềm chi tiết nhất

Quy trình phát triển phần mềm đóng vai trò quyết định đối với sự thành công của nhiều doanh nghiệp. Quá trình này không chỉ đơn giản là việc viết mã nguồn mà còn là sự kết hợp tinh tế giữa nhu cầu kỹ thuật, sự sáng tạo và khả năng linh hoạt. Trong bài viết này, hãy cùng Topchuyengia tìm hiểu chi tiết về quy trình phát triển phần mềm, bước từng giai đoạn để đưa ra những sản phẩm ứng dụng hiệu quả và đáp ứng nhanh chóng với thị trường ngày càng đa dạng.

 

Việc xây dựng quy trình phát triển phần mềm riêng biệt sẽ mang lại hiệu quả đáng kể cho doanh nghiệp nhưng cũng đòi hỏi về nguồn lực, tài chính và chuyên môn cao. Tuy nhiên, đối với các doanh nghiệp vừa và nhỏ, cách tối ưu nhất, tiết kiệm nhất để thiết lập được quy trình này là liên hệ tư vấn với những chuyên gia kinh nghiệm về lĩnh vực BA tại Askany. 

Quy trình phát triển phần mềm là gì?

quy trình phát triển phần mềm

 

Quy trình phát triển phần mềm, hay còn được biết đến với cái tên SDLC (Software Development Life Cycle) là một chuỗi các hành động tuân theo một thứ tự cụ thể, sao cho đáp ứng mọi yêu cầu kỹ thuật và kế hoạch kinh doanh để tạo ra sản phẩm vượt trội.

 

Chính SDLC sẽ đưa ra một khuôn khổ để các nhà phát triển phần mềm và kỹ sư tiến hành theo từ đầu dự án đến khi sản phẩm hoàn thiện. Trong quá trình này, mọi thành viên trong nhóm dự án không chỉ nắm được trách nhiệm cá nhân cần phải làm những gì, mà còn đồng lòng cùng tập thể tiến về mục tiêu và hướng đi chung. Điều này giúp cho nhóm phát triển dự án làm việc một cách hiệu quả, đồng thời cũng định hình sản phẩm hình thành theo đúng hướng.

 

Từ việc xác định yêu cầu ban đầu, thiết kế, phát triển, kiểm thử, triển khai đến duy trì, mỗi giai đoạn là một bước tiến trong việc tạo ra một sản phẩm phần mềm chất lượng mà và đúng thời gian dự kiến. Vì vậy, SDLC không chỉ là công cụ kỹ thuật, mà là nguồn động viên, là động lực đẩy nhóm dự án vượt qua mọi thách thức, biến những ý tưởng thành sản phẩm tuyệt vời như mong muốn của các bên liên quan trong dự án.

6 giai đoạn trong quy trình phát triển phần mềm

Quy trình phát triển phần mềm
6 bước trong quy trình phát triển phần mềm cơ bản

Quy trình phát triển phần mềm ở mỗi doanh nghiệp, sản phẩm sẽ có sự khác biệt, dưới đây là 6 bước cơ bản mà bạn có thể tham khảo:

Giai đoạn 1: Lập kế hoạch và phân tích yêu cầu

Bước đầu tiên trong quy trình phát triển phần mềm chính là thu thập và xác định rõ các yêu cầu từ người dùng và các bên liên quan. Nghiên cứu thị trường đóng vai trò quyết định, giúp xác định chức năng mà phần mềm cần cung cấp để đáp ứng nhu cầu của người dùng và đảm bảo tính cạnh tranh trên thị trường.

 

Các thành viên trong nhóm phát triển phần mềm sau đó làm việc chặt chẽ với khách hàng để thống nhất yêu cầu chi tiết và thông số kỹ thuật. Thông tin này được tổng hợp thành tài liệu đặc tả yêu cầu phần mềm (Software Requirement Specification). Tài liệu này bao gồm thông tin về chức năng, giao diện, hiệu suất, cũng như bản phác thảo về thành phần, nhiệm vụ của từng nhà phát triển và các thông số thử nghiệm để đảm bảo chất lượng sản phẩm. Ở giai đoạn này, người quản lý và đội phát triển thống nhất lựa chọn mô hình phát triển phần mềm phù hợp nhất.

 

Ví dụ: Một doanh nghiệp A muốn phát triển ứng dụng di động để cung cấp dịch vụ gọi xe, Business Analyst sẽ là người trực tiếp khảo sát khách hàng và lập kế hoạch về ứng dụng đó bao gồm: chức năng, giao diện, đặc tả hết những yêu cầu từ phía khách hàng để hướng đến mục tiêu chung là hoàn thiện ứng dụng gọi xe.

XEM THÊM CÁC BÀI VIẾT LIÊN QUAN:

Giai đoạn 2: Thiết kế phần mềm

Dựa trên yêu cầu và thông số kỹ thuật từ giai đoạn 1, nhóm phát triển phần mềm sẽ bắt đầu tạo ra kiến trúc tổng thể cần thiết cho phần mềm. Trong quá trình này, các yếu tố như ngân sách, thời gian, công nghệ, mức độ rủi ro sẽ được xác định rõ ràng.

quy trình phát triển phần mềm
Giai đoạn 2: Thiết kế phần mềm

Kết quả cuối cùng của giai đoạn thiết kế phần mềm là các đặc điểm kỹ thuật thiết kế như kiến trúc, yêu cầu hệ thống và các đại diện cho Back-end, Front-end giúp toàn bộ nhóm phát triển theo dõi quá trình phát triển phần mềm hiệu quả. Quá trình này giúp đảm bảo rằng sản phẩm được xây dựng đúng theo đặc tả và đáp ứng được mục tiêu đề ra từ đầu.

 

Ví dụ: Ví dụ: Sau khi BA thu thập thông tin từ khách hàng, nhóm phát triển phần mềm sẽ tiến hành thiết kế ứng dụng di động gọi xe. Nhóm này sẽ xây dựng kiến trúc tổng thể, đặc tả hệ thống, thiết kế Band-end và Front-end. Trong quá trình đó, nhóm sẽ quản lý chi phí phát triển để không vượt ngân sách. Đồng thời, nhóm cũng quản lý thời gian chặt chẽ để đáp ứng đúng lịch trình của khách hàng. Ngoài ra, nhóm cũng cần lựa chọn công nghệ phù hợp để đạt hiệu suất tốt, linh hoạt để đáp ứng các yêu cầu trong tương lai. 

Giai đoạn 3: Development - Lập trình

Quy trình phát triển phần mềm
Phát triển phần mềm nằm ở bước 3 trong quy trình

Ở giai đoạn này trong quy trình phát triển phần mềm, nhóm phát triển phần mềm tiến hành viết mã và triển khai các thông số thiết kế đã được xác định từ giai đoạn 2. Cụ thể, các nhà phát triển Front-end tập trung vào xây dựng giao diện người dùng, trong khi Back-end developer sử dụng các ngôn ngữ lập trình và framework để xây dựng các phần máy chủ và hợp tác với hệ quản trị cơ sở dữ liệu để xử lý dữ liệu.

 

Sau khi hoàn tất quá trình lập trình, các nhà phát triển triển khai sản phẩm trong môi trường phát triển. Tiếp theo, họ thực hiện các bước thử nghiệm sản phẩm và điều chỉnh sản phẩm để đảm bảo rằng nó đáp ứng đúng các yêu cầu đã đề ra. Giai đoạn này thường mất nhiều thời gian và nguồn lực, đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển đổi từ ý tưởng thành một sản phẩm phần mềm thực tế.

Giai đoạn 4: Tester - Kiểm thử

Sau khi hoàn tất quá trình lập trình phần mềm, sản phẩm được chuyển giao cho nhóm kiểm thử phần mềm. Các tester sẽ tạo và triển khai các tình huống kiểm thử (test case), đồng thời tiến hành kiểm thử phần mềm. Mục tiêu chính của quá trình kiểm thử là xác minh và đảm bảo chất lượng và đáp ứng đúng các yêu cầu đã được đề ra cho sản phẩm. 

quy trình phát triển phần mềm
Giai đoạn 4: Tester - Kiểm thử

Sau đợt kiểm thử, nhóm tester sẽ ghi lại và cập nhật lỗi sử dụng công cụ quản lý lỗi và báo cáo về các vấn đề cho nhóm phát triển. Trong bước này, tester thường hợp tác chặt chẽ với nhóm phát triển để giải quyết các lỗi hiện tại và cập nhật chúng vào hệ thống quản lý lỗi. Cách tiếp cận này có thể tuân theo mô hình phát triển phần mềm đã được chọn từ bước 1, có thể là lần lượt hoặc đồng thời tùy thuộc vào chiến lược cụ thể của dự án.

 

Ví dụ: Sau khi phần mềm hoàn tất, nhóm kiểm thử sẽ tiến hành các test case để đảm bảo chất lượng ứng dụng di động gọi xe. Các lỗi xuất hiện sẽ được ghi lại và báo cáo. Nhóm tester và phát triển sẽ cùng nhau sửa các lỗi này để đảm bảo chất lượng tốt nhất và kịp thời điểm triển khai cho ứng dụng di động gọi xe. 

Giai đoạn 5: Deployment - Triển khai sản phẩm

Sau khi hoàn tất quá trình kiểm thử và đảm bảo rằng phần mềm không còn lỗi, nhóm phát triển sẽ tiến hành triển khai sản phẩm lên Production environment (môi trường chứa ứng dụng thực tế, chạy với người dùng thực, và dữ liệu thực). Điều này đồng nghĩa với việc cung cấp sản phẩm hoàn chỉnh cho khách hàng.

quy trình phát triển phần mềm
Giai đoạn 5: Deployment - Triển khai sản phẩm

Sau khi triển khai, quá trình thử nghiệm Beta sẽ được tiến hành để thu thập phản hồi từ người dùng thực tế, từ đó hoàn thiện chất lượng của phần mềm khi triển khai ở quy mô lớn. Trong bước này của quy trình phát triển phần mềm, nhà phát triển cũng cần lên kế hoạch chuẩn bị cho mọi tình huống có thể xảy ra để chủ động xử lý.

 

Ví dụ: Phiên bản beta của ứng dụng di động được triển khai cho một nhóm nhỏ người dùng để thu thập phản hồi. Các phiên bản mới được triển khai thường xuyên để cải thiện và bổ sung tính năng.

Giai đoạn 6: Bảo trì

Quy trình phát triển phần mềm
Luôn duy trì cập nhật sản phẩm để mang đến trải nghiệm tốt nhất cho người dùng.

Sau khi phần mềm đã được triển khai và khách hàng bắt đầu sử dụng ở mức chất lượng cao, bước tiếp theo trong quy trình phát triển phần mềm là duy trì sản phẩm. Thông thường, doanh nghiệp sẽ hình thành một nhóm chuyên về duy trì để quản lý và giải quyết mọi vấn đề mà người dùng có thể gặp phải trong quá trình sử dụng sản phẩm. Nhóm này sẽ đảm bảo quản lý và giải quyết tất cả các thách thức mà người dùng có thể đối mặt.

 

Đồng thời, phần mềm sẽ tiếp tục được cập nhật sau khi triển khai để loại bỏ các lỗi và cải thiện hiệu suất, đảm bảo rằng sản phẩm luôn duy trì được tiêu chuẩn cao nhất trong quá trình sử dụng.

 

Ví dụ: Doanh nghiệp tiếp tục duy trì và cập nhật ứng dụng, thêm tính năng mới dựa trên phản hồi người dùng và điều chỉnh các lỗi. Cập nhật định kỳ giúp đảm bảo rằng ứng dụng luôn duy trì hiệu suất cao và an toàn.

 

>>Đăng ký ngay khóa đào tạo Business Analyst cùng các chuyên gia giỏi tại ứng dụng Askany để có cơ hội nhận được nhiều ưu đãi hấp dẫn.

Các mô hình phát triển phổ biến hiện nay

quy trình phát triển phần mềm

 

Mục đích cuối cùng của quy trình phát triển phần mềm là tạo ra sản phẩm với chất lượng cao, trong một khoảng thời gian và ngân sách nhất định. Điều này thường dẫn đến việc BA phải lựa chọn mô hình phát triển phần mềm sao cho phù hợp và hiệu quả. Dưới đây là năm mô hình hàng đầu hiện nay, được rất nhiều BA thường xuyên áp dụng:

 

Mô hình thác nước (Waterfall Model)

Mô hình Thác Nước là phương thức đầu tiên Topchuyengia muốn giới thiệu đến bạn. Trong mô hình này, mỗi giai đoạn phải hoàn thành trước khi bước vào giai đoạn kế tiếp, không thực hiện các giai đoạn trong cùng thời điểm. 

 

Mô hình thác nước bao gồm các bước như sau:

  • Xác định yêu cầu
  • Thiết kế
  • Triển khai
  • Kiểm thử
  • Triển khai
  • Bảo trì

 

Mô hình thác nước chỉ có thể quản lý dự án dựa trên quy trình có tuần tự và liên tục, vì vậy, đây được xem là mô hình dễ hiểu và dễ áp dụng nhất. Bởi vì đơn giản và dễ hiểu, nên mô hình thác nước chỉ thích hợp cho các dự án nhỏ và có yêu cầu đã được định rõ từ đầu. Tuy nhiên, điều này sẽ khiến đội ngũ phát triển gặp khó khăn khi gặp những tình huống thay đổi đột ngột, vì mọi quyết định đã được đưa ra từ trước đó.

 

Mô hình chữ V (V Model)

Mô hình chữ V là bước tiến từ mô hình thác nước truyền thống, giúp team phát triển dự án khắc phục được khuyết điểm chính của nó - thiếu thử nghiệm. Thay vì dồn việc kiểm thử ở các giai đoạn cuối thì trong mỗi giai đoạn của quy trình chữ V có một bước “xác nhận và xác minh” nghiêm ngặt, để kiểm tra yêu cầu trước khi tiếp tục bước tiếp theo. 

 

Quy trình này bao gồm lập kế hoạch, xác định yêu cầu, thiết kế, thực hiện, kiểm thử, triển khai và cuối cùng là bảo trì/cập nhật. 

 

Áp dụng: Mô hình chữ V sẽ phù hợp cho các dự án có yêu cầu có thể xác định trước một cách chính xác và không có nhiều thay đổi dự kiến. Bởi vì tính đặc thù và tuân theo nguyên tắc của khi kiểm thử nên mô hình chữ V sẽ giúp team phát triển dự án định hình rõ ràng những mục tiêu và kết quả, mang lại hiệu quả trong việc quản lý mọi khía cạnh của dự án.

 

Tuy nhiên, mô hình chữ V cũng có một số điểm hạn chế về khả năng điều chỉnh sau mỗi giai đoạn. Nếu xảy ra thay đổi có thể ảnh hưởng đến thời gian, chi phí và chất lượng của sản phẩm phần mềm, khiến cho quy trình thiếu linh hoạt khi đối với những thay đổi đột ngột và quan trọng.

 

Mô hình Agile (Agile Model)

quy trình phát triển phần mềm

Agile mở ra một thế giới mới, nơi phát triển phần mềm trở nên linh hoạt và được lặp đi lặp lại. Các nhóm Agile làm việc trong các "Sprints" trong thời gian ngắn, từ 2 tuần đến 2 tháng để xây dựng và phân phối phần mềm có thể sử dụng được cho khách hàng, nhằm thu thập ý kiến ​​phản hồi. Agile là lựa chọn tối ưu cho các dự án cần sự nhanh chóng, linh hoạt và tính thích ứng cao. 

 

Quy trình phát triển phần mềm Agile nổi bật với sự di chuyển linh hoạt, phát hành thường xuyên và đáp ứng chính xác những nhu cầu của người dùng, ngay cả khi nó có xảy ra xung đột với chiến lược ban đầu. Agile loại bỏ việc hoàn thành tất cả yêu cầu chi tiết trước khi bắt đầu công việc, thay vào đó, hướng dẫn theo mô hình hiệu quả với kỳ vọng sẽ thay đổi trong suốt quá trình đó.

 

Quy trình Agile bao gồm:

  • Tạo Product backlog
  • Sprint backlog
  • Triển khai Sprint (bao gồm thiết kế và phát triển)
  • Tiến hành phát hành phần mềm đã hoạt động
  • Phản hồi, sau đó xác nhận (thêm vào backlog)
  • Lập kế hoạch cho Sprint kế tiếp

 

Áp dụng: Nhà phát triển có thể tiến hành dự án một cách linh hoạt, thử nghiệm lý thuyết mà không mở ra nhiều rủi ro lớn. Thêm vào đó, việc thực hiện các bản phát hành nhỏ và thu thập đầu vào từ người dùng trở nên dễ dàng hơn, hỗ trợ team phát triển theo dõi lỗi và quay trở lại phiên bản sản phẩm trước đó một cách nhanh chóng.

 

Mô hình xoắn ốc (Spiral Model)

Mô hình xoắn ốc là sự kết hợp sự lặp lại có tuần tự và tính tuyến tính của mô hình thác nước, để đưa ra một cái nhìn hoàn thiện về việc quản lý và phân tích rủi ro trong phát triển phần mềm. Những chu kỳ nhỏ được lặp đi lặp lại giúp cho việc phân tích rủi ro được ưu tiên và tỉ mỉ hơn.

 

Quy trình của mô hình xoắn ốc bao gồm các bước như sau:

  • Lập kế hoạch
  • Đánh giá rủi ro
  • Phát triển và xác nhận
  • Đánh giá kết quả, sau đó lập kế hoạch cho “vòng lặp” kế tiếp

 

Áp dụng: Mô hình xoắn ốc là giải pháp lý tưởng cho các dự án lớn và phức tạp, cần sự linh hoạt và đổi mới nhiều lần. Tuy nhiên, đối với những dự án nhỏ hơn, có thể gặp khó khăn trong việc quản lý chi phí và thời gian.

 

Mô hình tiếp cận lặp (Iterative Model)

Mô hình tiếp cận lặp mang đến một chiều sâu cho việc quản lý dự án và phát triển phần mềm. Đây là sự kết hợp tinh tế giữa phương pháp thiết kế lặp và mô hình xây dựng tăng trưởng. Tất cả đều xoay quanh việc chia nhỏ dự án thành các giai đoạn nhỏ, gọi là gia tăng và lặp đi lặp lại để tạo ra sản phẩm cuối cùng.

 

Để hiểu rõ về cách phát triển phần mềm thông qua quy trình gia tăng và lặp lại, bạn có thể chia nó thành hai phần:

Gia tăng: Tiếp cận gia tăng là cách tiếp cận phân chia quy trình thành các phần nhỏ, được gọi là gia tăng. Mỗi gia tăng được xây dựng dựa trên phiên bản trước đó, giúp team phát triển thực hiện các cải tiến từng bước một. Nó giống như việc xây dựng từng tầng của tòa nhà, mỗi tầng đều được thêm vào để tạo ra một công trình hoàn chỉnh.

Lặp lại: Mô hình lặp lại đề cập đến việc lặp lại các hoạt động phát triển theo chu kỳ có hệ thống, gọi là các lần lặp. Mỗi lần lặp tạo ra một phiên bản mới của phần mềm, với mục tiêu đạt được sản phẩm tối ưu sau mỗi chu kỳ. Nó giống như việc sửa chữa và làm mới một bức tranh, từng lần làm lại mang lại sự hoàn thiện và cải tiến.

 

Áp dụng: Mô hình tiếp cận lặp thích hợp khi hầu hết yêu cầu đã biết trước nhưng dự kiến sẽ phát triển theo thời gian. Nó cũng có thể áp dụng trong các dự án có thời gian phát triển dài, sử dụng công nghệ mới, hoặc khi đối mặt với sản phẩm thuộc lĩnh vực mới đối với đội ngũ phát triển.

 

Quy trình phát triển phần mềm không ngừng đổi mới để đáp ứng với thách thức không ngừng từ thị trường. Tuy nhiên, ở mỗi doanh nghiệp, quy trình này sẽ có sự khác biệt ít nhiều. Vì vậy, doanh nghiệp cần linh hoạt để tối ưu hóa quá trình sáng tạo và triển khai sản phẩm. 

 

Nếu doanh nghiệp của bạn đang tự phát triển phần mềm, đối mặt với các rủi ro về hiệu quả, ngân sách, hãy liên hệ tư vấn 1:1 từ xa với các chuyên gia hàng đầu về lĩnh vực BA để tìm ra giải pháp tiết kiệm và phù hợp nhất nhé!

Tôi là Tô Lãm với hơn 4 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực IT, Business Analyst, Data Analyst, Tracking,... cho rất nhiều doanh nghiệp SME. Tôi tốt nghiệp trường Công nghệ Thông tin cùng với kỹ năng và kiến thức trau dồi của mình, tôi mong muốn được chia sẻ các thông tin hữu ích dến với người đọc thông qua các bài viết trên Topchuyengia, mọi người hãy follow mình nhé.

Kinh nghiệm thực tế

Tư vấn 1:1

Uy tín

Đây là 3 tiêu chí mà TOPCHUYENGIA luôn muốn hướng tới để đem lại những thông tin hữu ích cho cộng đồng